Kontakt:

Stowarzyszenie Pomost
ul. Kłuszyńska 20/26
60-136 Poznań
tel. 061 861 92 75

 

Tomasz Czabański

prezes

tel. 601 469 494

 

Maksymilian Frąckowiak

archeolog

tel. 667 609 494

 

Adam Białas

kierownik robót

tel. 603 609 494

 

Paweł Łagódka

przedstawiciel regionalny na Wielkopolskę Południową

tel. 695 938 931

 

Przemysław Pasternak

przedstawiciel regionalny na Wielkopolskę Wschodnią

tel. 663 717 571, 603 098 424

 

 

 

Poszukiwania 2013 rok

Grudzień

» Głuszyce, gmina Pruszcz, woj. kujawsko-pomorskie

06.12.2013 zakończono prace ekshumacyjne na zbiorowej mogile żołnierzy niemieckich. Z grobu wyjęto szczątki 35 żołnierzy. Wielu z nich zostanie zidentyfikowanych na podstawie odnalezionych nieśmiertelników.

 

Listopad

» Sarbka, gmina Czarnków, woj. wielkopolskie

Lokalizacja i ekshumacja grobu żołnierzy niemieckich. Wydobyto szczątki 36 żołnierzy i cywilów.

 

Sierpień

» Brójce, gmina Trzciel, woj. lubuskie

60 żołnierzy i cywilów odnalezionych w masowej mogile na cmentarzu ewangelickim. Są to ofiary rozstrzelań i mordów dokonanych przez wkraczających na te tereny Rosjan a także samobójstw popełnianych w obawie przed ich wkroczeniem.

Maksymilian Frąckowiak; Ekshumacja w Brójcach

O istnieniu masowego grobu z czasów II wojny światowej na dawnym cmentarzu ewangelickim w Brójcach wiedzieliśmy już od kilku lat. Jednak źródła archiwalne zawierały jedynie lakoniczne informacje, w których brakowało szczegółów dotyczących bliższej lokalizacji mogiły. Dodatkowo brójecka nekropola była zapuszczona i zarośnięta, co znacznie utrudniało przeprowadzenie wizji terenowej. Na pomoc przyszli jednak mieszkańcy miejscowości, którzy w 2011 r. pozyskali środki finansowe z Fundacji Wspomagania Wsi na uporządkowanie cmentarza. Wycięto część roślinności i odtworzono alejki. W centralnej części cmentarza ustawiono krzyż oraz kamień upamiętniający zmarłych ewangelickich mieszkańców dawnego miasta Brätz. Stworzono także lapidarium, złożone z odnalezionych pomników i płyt nagrobnych. Działania te umożliwiły nam zorientowanie się w przestrzeni cmentarza i przystąpienie do prac poszukiwawczych.

Po uzyskaniu szeregu informacji od dawnych i obecnych mieszkańców Brójec udało się nam ustalić, iż mogiła została wykopana przez ludność cywilną wzdłuż północnego ogrodzenia cmentarza. Pochowano w niej zarówno żołnierzy niemieckich, jak również mieszkańców miasta. Wśród nich były także osoby, które popełniły samobójstwo ze strachu przed żołnierzami rosyjskimi, którzy w sąsiednim Lutolu Suchym dokonali wcześniej kilku masowych mordów.

Prace sondażowe prowadziliśmy w lipcu i sierpniu 2013 r., a w ich trakcie konsultowaliśmy się z najstarszymi mieszkańcami Brójec, którzy pamiętali, iż jeszcze długo po zakończeniu wojny czytelny był zarys mogiły. Była oznaczona brzozowym krzyżem, pod którym co pewien czas pojawiały się kwiaty i znicze. Gęsta roślinność cmentarna, zwłaszcza lilak pospolity, zatarła jednak wszystkie jej ślady.

Grób odnaleźliśmy 14 VIII, a prace ekshumacyjne prowadziliśmy przez kolejny tydzień. W ich trakcie odnaleźliśmy szczątki 60 osób, które spoczywały w długiej na ok. 10 m jamie grobowej, w kilku przemieszanych ze sobą warstwach. Do eksploracji grobu używaliśmy metod archeologicznych, dzięki czemu możliwe było oddzielenie od siebie szczątków każdej z ofiar. Na podstawie przedmiotów osobistych oraz obserwacji antropologicznej udało nam się stwierdzić, iż w grobie pochowano ciała 10 osób cywilnych, w tym 4 dzieci. Wspólnie z proboszczem Pawłem Brykiem oraz mieszkańcami Brójec ustaliliśmy, że ich szczątki zostaną ponownie pochowane na brójeckim cmentarzu.

Zdecydowana większość ofiar spoczywających w grobie to żołnierze niemieccy. 28 i 29 stycznia 1945 r., ok. 20 km na wschód od Brójec, rozegrała się bitwa o przełamanie Trzcielskiej Pozycji Przesłaniania. Część ocalałych żołnierzy niemieckich ratowała się ucieczką, po czym ukrywała się w okolicznych miejscowościach. Wśród ekshumowanych żołnierzy byli zarówno polegli w walkach, jak również ci, którzy poddali się, a następnie zostali rozstrzelani przez żołnierzy Armii Czerwonej. Ślady walki widoczne były m. in. na elementach ekwipunku żołnierskiego. W skórzanym pasie Wehrmachtu wciąż tkwiła kula od rosyjskiego pistoletu maszynowgo. Wiele czaszek żołnierzy posiadało ślady postrzałów w głowę.

Przy żołnierzach odnaleźliśmy 8 znaków tożsamości, dzięki którym Niemiecki Ludowy Związek Opieki Nad Grobami Wojennymi dokona identyfikacji poległych. Ich dane trafią wkrótce na cmentarną tablice epitafijną. W grobie odkryliśmy także cały zbiór przedmiotów, na który składa się ekwipunek żołnierski oraz rzeczy osobiste poległych, m. in. obrączki, sygnety, portfele, okulary i papierośnice. Wśród nich była złota kobieca obrączka ślubna z wygrawerowanym inicjałem i datą ślubu 1. 10. 04. W przyszłości dokonamy wszelkich starań, aby na podstawie zachowanych ksiąg parafialnych oraz dokumentów Urzędu Stanu Cywilnego zidentyfikować właścicielkę obrączki. W jednym z portfeli, obok pieniędzy niemieckich, znajdowały się także dwie jednopensówki angielskie Edwarda VII z 1907 r. oraz Jerzego V z 1917 r. Inny portfel zawierał szczątki dokumentów wojskowych oraz fragment legitymacji Niemieckiego Związku Pszczelarzy Niemieckich - Reichsfachgruppe Imker e. V. Te i wiele innych przedmiotów zostaną przekazane do Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego w Międzyrzeczu.

Podczas poszukiwań grobu odnaleźliśmy także kilka płyt, pochodzących ze zniszczonych grobów. Najciekawszą z nich jest piaskowcowa płyta z grobu brójeckiego pastora Carla Juliusa Heinricha oraz jego żony Antonie z domu Alberti, zmarłej w 1839 r. Jak się później okazało, jest to najstarsza płyta nagrobna zachowana na brójeckim cmentarzu. W reliktach dawnej studni odnaleźliśmy natomiast fragmenty płyt z grobowców rodzin Pfeiffer i Opitz. Po zrekonstruowaniu zostały one złożone w lapidarium.

Szczątki żołnierzy niemieckich zostały pochowane 4 X 2013 r. na niemieckim cmentarzu wojennym w Starym Czarnowie, pow. gryfiński. Natomiast szczątki osób cywilnych spoczęły 30 X 2013 r. na cmentarzu ewangelickim w Brójcach, na miejscu odnalezionej mogiły. W ceremonii pogrzebowej, którą prowadzili ksiądz Paweł Bryk oraz pastor Dariusz Lik, uczestniczyli dawni i obecni mieszkańcy Brójec, w tym uczniowie brójeckiego gimnazjum. W imieniu Heimatkreis Meseritz, organizacji skupiającej byłych mieszkańców Ziemi Międzyrzeckiej, głos zabrał przewodniczący Leonhard von Kalckreuth, który swoją mowę wygłosił w języku polskim. Nad grobem stanął krzyż z napisem: Hier ruhen Brätzer Frauen, Kinder und Mäner, die im Januar 1945 eines gewaltsamen Todes streben mussten.

 

» Tata, Węgry

Jedna z naszych ekip poszukiwawczych od początku sierpnia pomaga naszym kolegom z Węgier w ekshumacji cmentarza polowego w miejscowości Tata niedaleko Budapesztu. Na terenie byłego cmentarza z 1945 roku wybudowano po wojnie boisko piłkarskie, które na czas prowadzonych prac zostało zlikwidowane. Z uwagi na skomplikowany charakter prac poproszono nas o pomoc. Szacuje się, że w miejscu tym może spoczywać nawet 700 żołnierzy. Prace trwają.

 

Lipiec

» Mierucin, gmina Dąbrowa, woj. kujawsko-pomorskie: 1 żołnierz na starym cmentarzu

» Mała Klonia, gmina Gostycyn, woj. kujawsko-pomorskie: 8 żołnierzy w ogrodzie

» Leśnictwo Mniszek, gmina Dragacz, woj. kujawsko-pomorskie: 6 żołnierzy w lesie

» Czempiń, gmina Czempiń, woj. wielkopolskie: 16 ofiar wojny pochowanych na cmentarzu ewangelickim

 

Czerwiec

» Lotyń, gmina Chojnice, woj. pomorskie: 7 żołnierzy

» Bagniewo, gmina Pruszcz, woj. kujawsko-pomorskie: 134 żołnierzy

» Piotrówka, gmina Trzcinica, woj. wielkopolskie: 4 żołnierzy

» Szyszyńskie Holendry, gmina Ślesin, woj. wielkopolskie: 16 żołnierzy

» Wójcice, gmina Jelcz-Laskowice, woj. dolnośląskie: 22 żołnierzy

» Półwiosek Stary, gmina Ślesin, woj. wielkopolskie: 4 lotników

Lt. von Loudon, 08.09.1996: "Według informacji Wehrmachtu zginąłem 5 września 1939 w Polsce. Było to tak: z mojej maszyny koło Piotrkowic wydobyto 2 ofiary. Tuż obok zestrzelony został niemiecki samolot rozpoznawczy Heinkel 46 z dwoma ludźmi na pokładzie. Oberst Graf Reventlow razem z obserwatorem. Obaj zostali zabici przez Polaków! Tych 4 poległych wzięto razem za załogę He 111. Grób został sfotografowany a zdjęcie wysłano ojczulkowi! Wobec tego wydrukowano i rozesłano zawiadomienia o mojej śmierci. Polacy odwiedzili później miejsce upadku Heinkla. Wspomniany powyżej He 46 był zapewne samolotem typu Hs 126 z 1.(H)/41, która faktycznie odnotowała stratę tego dnia. Olt. Franz Schmitz i Lt. Graf Heinrich Reventlow zginęli."

Leutnant Gerhard Baeker z 2. Staffel [I./KG 152 /N] tak opisał ten lot bojowy: B. Baeker - Auszug aus meinem Lebenslauf  napisał(a): "Dnia 5.9 (16.45-19.10) celem były silne zgrupowania oddziałów wzdłuż drogi Konin-Koło-Kutno. (...) Myślę, że przy tym przedsięwzięciu został zestrzelony mój przyjaciel, Oblt. Eric baron von Loudon. Widzieliśmy dwa otwierające się spadochrony, ale zostały one ostrzelane z dział przeciwlotniczych. Ich los był początkowo niewiadomy. Później znaleziono 4 groby i Erica uznano za poległego. Jednak trafił do polskiej niewoli, a potem rosyjskiej. W listopadzie odebrałem go w Neubrandenburgu i sprowadziłem z powrotem do grupy, która stacjonowała w Lueneburgu. Dla nas po raz pierwszy stało się jasne, że w kręgach dowódczych wydających rozkazy operacyjne, siedzą ludzie, którzy za wszelką cenę chcą meldować o sukcesach nie znając warunków panujących na froncie."

załoga He-111, z 3/KG152: pilot lt.baron Erik von Loudon- przeżył (żył jeszcze w 96 roku), obserwator Fw. Konrad Raub - przeżył, mechanik pokładowy Uffiz. Albert Peters - zginął, radiooperator Uffiz. Anton Friedrichs - zginął.

załoga Hs126 z 1.(H)/41: pilot Oberst Graf Heinrich Reventlow - zginął, obserwator Olt. Franz Schmitz - zginął.

 

» Nowa Wieś, gmina Grudziądz, woj. kujawsko-pomorskie: 1 żołnierz

» Lubiatów, gmina Dąbie, woj. lubuskie: 3 żołnierzy

» Gruczno, gmina Świecie, woj. kujawsko-pomorskie: 3 żołnierzy

» Gieżkowo, gmina Świeszyno, woj. zachodniopomorskie: 10 żołnierzy

» Karczów, gmina Dąbrowa, woj. opolskie: 33 żołnierzy przy kościele, który w 1945 roku był lazaretem

 

 

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2004 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2005 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2006 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2007 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2008 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2009 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2010 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2011 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2012 ROKU

» ZOBACZ ARCHIWUM POSZUKIWAŃ Z 2013 ROKU


 

 

Copyright: Stowarzyszenie Pomost, kopiowanie materiałów ze strony bez zgody autora zabronione

www.pomost.net.pl

projekt: fryga.com