Odkrywanie prawdy historycznej powinno zawsze być celem badań naukowych dotyczących przeszłości. Niekiedy wyniki prac archeologicznych przynoszą niespodziewane rezultaty i zaprzeczają dotychczasowym przekonaniom. Z jednym z takich przypadków mieliśmy do czynienia w Słubicach. Lubuski Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim zlecił Pracowni POMOST przeprowadzenie badań grobu znajdującego się na tamtejszym cmentarzu komunalnym. Mogiła widniała w rejestrze grobów wojennych, jednak brakowało potwierdzenia jej charakteru w materiałach źródłowych. Masywny pomnik wykonany został z lastriko. Na jego powierzchni znajdują się wizerunki orła białego i orderu Virtuti Militari, a także tablica z napisem:

TU SPOCZYWA 7-MIU / NIEZNANYCH ŻOŁNIERZY / WOJSKA POLSKIEGO / POLEGŁYCH W ROKU 1945 / NA ZIEMI SŁUBICKIEJ / W WALCE Z FASZYZMEM / O WYZWOLENIE OJCZYZNY / CZEŚĆ ICH PAMIĘCI!

Pierwszym, bardzo wymagającym i złożonym technicznie etapem prac była rozbiórka pomnika. Następnie założyliśmy dwa wykopy sondażowe. W ich obrębie odkryliśmy trzy niewielkie drewniane trumny, w których znajdowały się przemieszane elementy szkieletów ludzkich. Analiza antropologiczna wykazała, iż w grobie pochowano szczątki łącznie 10 osób, zarówno kobiet, jak i mężczyzn, głównie w podeszłym wieku. Niektóre kości nosiły ślady złamań i postrzałów, które mogły powstać w wyniku działań wojennych. W trumnach odnaleźliśmy przedmioty, które rzucają nowe światło na charakter badanego grobu. Są to między innymi niemieckie trzewiki wojskowe (Schnurschuhe M37), radzieckie trzewiki wojskowe (wz. 38), fragmenty pasa skórzanego oraz niemiecki guzik mundurowy. Potwierdza to częściowo, iż badana mogiła ma charakter wojenny. Jednak wszystkich pochówków dokonano w okresie powojennym, a w grobie złożono szczątki wydobyte przypadkowo w nieznanych miejscach. Nie potwierdziła się zatem teza przedstawiona na tablicy nagrobnej. W miejscu badań nie spoczywają szczątki polskich żołnierzy, pochowani tam są jednak między innymi żołnierz niemiecki i żołnierz radziecki.

Po zakończeniu prac odbudowaliśmy pomnik, którego jednak forma będzie wymagała weryfikacji. Za pomoc w przeprowadzeniu badań dziękujemy członkom Stowarzyszenia Templum.